Sa bhliain 1842 scríobh an náisiúnaí Éireannach Thomas Davis roinnt alt ar an Afganastáin don nuachtán an Citizen, ailt a raibh tréas iontu.

Bhí saighdiúirí na Breataine ag troid ann ag an am d’fhonn teorainn na hIndia a dhaingniú agus a chosaint (agus, ar ndóigh, le heagla roimh thionchar na Rúise).

D’fhiafraigh sé cérbh iad na hAfganastánaigh agus cén fáth ar chóir do na hÉireannaigh taobhú leo, agus rinne amach go raibh na hAfganastánaigh ag iarraidh ionraitheoirí a dhíbirt agus gur spreagúil an sampla iad. Bhí Éire féin faoi chuing agus ba chóir d’Éireannaigh gan cuidiú le smachtú na nAfganastánach, nó ní bheadh rath i ndán do na náisiúin.

COGADH COSTASACH

Tháinig cor nó dhó sa scéal ó shin.

Anois tá fórsaí an Iarthair ag iarraidh an Afganastáin a chosaint uirthi féin; is gá an Talaban a chloí, rialtas gan éifeacht a neartú agus pobal na tíre a mhisniú.

Al-Qaída a ba thúisce tharraing na fórsaí sin ar an áit, ach deirtear go bhfuair al-Qaída dídean in áiteanna eile ó shin.

Leanann an comhrac, mar sin féin; tá idir dhóchas agus éadóchas ann, agus is minic daoine á rá anois go bhfuil an cogadh caillte. Ní deacair an fhianaise a fháil.

Admhaíonn cách gur réiteach polaitiuil atá ag teastáil i ndeireadh na dála, ach sin an áit ar mó atá an cliseadh: tá pobal na hAfganastáine (dream a bhfuil an-éagsúlacht ag roinnt leo) bréan de rialtas lag atá ag brath ar bhithiúnaigh, ar chaimiléirí agus ar eachtrannaigh a dhéanann botúin mharfacha.

Aithnítear anois gur dream dúchasach daingnithe iad an Talaban, ach chuirfí an lasóg sa bharrach dá dtabharfaidís iarracht ar an bpríomhchathair Cabul a ghabháil – iarracht a thabharfar luath nó mall.

Tá a fhios ag rialtais an Iarthair (iad siúd a chuir saighdiúirí chun na hAfganastáine) go bhfuil a bpobal féin ag éirí bréan den scéal: cogadh mírathúil i bhfad ó bhaile, a gcuid saighdiúirí á marú ann nó – rud is measa, b’fhéidir – á ngortú go dona.

Anseo san Astráil ceiltear ainmneacha na saighdiúirí gortaithe, rud a fhágann pobal na tíre dall ar cé chomh géar is atá an troid. (Is beag fáilte a chuireann an t-arm roimh iriseoirí ach oiread.)

Mar sin féin, éilíonn na ginearáil breis fórsaí, fiú agus a fhios acu gurb iad na polaiteoirí a chaithfidh an scéal a leigheas. Ní beag é an costas: caitheann an Astráil os cionn $30 milliún in aghaidh na bliana.

RIAIL AN TALABAN

Tá an tIarthar á fháil amach arís nach bhfuil sé i ndán dó dul i gcinsealacht sa tír cheanndána dheacair ilchineálach úd, más le dea-mhéin féin é.

An Talaban atá dulta i gcinsealacht; deirtear go bhfuil siad lonnaithe go daingean i 70% den tír ar a laghad. Ní mór an cion atá ag formhór an phobail orthu, ach tugann siad leo rudaí nach bhfuil le fáil ón rialtas – síocháin, slándáil agus riarthóireacht rianúil.

Tá ainm na cothroime ar a gcúirteanna áitiúla, agus tá fear déanta cirte (ombudsman) dá gcuid le fáil i gCandahar.

Is mairg anois don cheannasaí Talabanach atá ciontach as mursantacht – tugtar bata agus bóthar dó mura mbásaítear é. Tuigeann an Talaban anois go dtarraingíonn ansmacht gráin.

Tá leabhrán trí leathanach déag curtha amach acu a deir go gcaithfear roinnt go maith le bunadh na háite agus nach ceart daoine a bhású gan triail – comhairle ba chóir a thabhairt agus a chur i bhfeidhm tamall maith ó shin, más fearr mall ná riamh.

Ní bhacann sin orthu corrionsaí uafásach a dhéanamh, mar a tharla le déanaí lasmuigh d’Ambasáid na hIndia i gCabul agus slua sibhialtach (a lán ban ina measc) marbh dá bharr.

Níor chaill an chuid is crua den Talaban a seantréithe: tuiscint chúng ar an gCóran, dearcadh diúltach i leith na mban, agus an bhaint atá ag a bhformhór leis an gcuid is coimeádaí den treibh is láidre – Paistiúnaigh an deiscirt (agus mímhuinín acu dá réir as dreamanna eile).

Ach ní mór a chuimhneamh go dtugtar ‘Talaban’ ar dhreamanna difriúla – díograiseoirí ón bPacastáin, mílisteoirí áitiúla, tiarnaí cogaidh, agus daoine nach bhfuil de rogha acu ach dul leis an lámh is láidre.

Ní furasta i gcónaí dílseacht daoine a mheas. Deirtear gur éirigh le ceannaire treibhe amháin ar a laghad a naimhde a scrios trí shaighdiúirí Astrálacha a shaighdeadh iontu le faisnéis bhréige.

Ar an taobh eile, tá na hAstrálaigh agus saighdiúirí eile go maith chun tionscadail bhonneagair a thosú agus a chothú: ach cén t-iarsma a fhágfaidh siad ina ndiaidh?

SEANSAOL AR AIS

Ciallaíonn seo go bhfuil an seansaol ag teacht ar ais ar a sheanléim, de réir mar a shamhlódh an Talaban.

Tá corrdhifríocht ann – féach an brabach a bhaineann saighdiúirí Dé as saothrú na bpoipíní (saothrú a cháin an Talaban go géar ar dtús, ach ní féidir leo teacht gan airgead).

Má theipeann glan ar an rialtas an tír a rialú le héifeacht, is beag an tairbhe d’fhórsaí NATO agus SAM (a bhfuil tuairim is 100,000 duine acu ann) a ndícheall a dhéanamh.

Luath nó mall, tabharfaidh siad cúl leis an tír agus an obair gan chríochnú.

Tá arm na hAfganastáine ag cruthú maith go leor, más fíor, ach ní thig leo gaisce polaitiúil a dhéanamh. Beidh ladair eile á gcur sa mhias fós.

Is fada an India agus an Phacastáin ag dul in iomaíocht ann, ach sin gnó na seirbhísí rúnda; ar éigean a chuirfidís saighdiúirí thar teorainn isteach.

Idir an dá linn tá na gnáthdhaoine ag éalú ó lámh láidir an dá thaobh; tógann cuid acu botháin ainnise lasmuigh de Chabul, áit a ndéanann an rialtas faillí iontu, baineann cuid eile amach an Phacastáin, tagann cuid eile fós chomh fada leis an Astráil agus iad ag tnúth le dídean.

ACHRANN ROMHAINN

Is gearr ó dúirt feidhmeannach Briotanach go bhféadfaimis cur suas leis na drugaí nó leis na tiarnaí cogaidh, ach gur scéal eile ar fad iad an Talaban.

A mhalairt de phort a chloistear anois, agus is beag trácht a dhéantar ar al-Qaída a chloí.

Is fearr rith maith ná drochsheasamh. Ach má thagtar ar chomhréiteach san Afganastáin is treise fós a bheidh an Talaban sa Phacastáin, agus ansin íocfaidh an tír úd i gceart as an gcabhair a thug cuid de na seirbhísí rúnda do laochra Dé.

Níl bunús cultúrtha leis an teorainn (líne chaothúil a tharraing na Briotanaigh i ndeireadh an 19ú haois), agus ní raibh smacht ceart riamh ag na húdaráis náisiúnta (nó impiriúla) ar cheantair ‘threibheacha’ na Pacastáine.

Orthu sin tá an Vaisíreastáin, áit a bhfuil an seansaol beo agus a bhfuil an Talaban fódaithe.

Anois tá siad siúd ag fuineadh in aice na mine, agus is léir ó na hionsuithe a rinne siad le déanaí i Lahór gur fearann cogaidh acu an limistéar uile.

Tá faobhar ar fhearg na bhfíréan agus leanann léirscrios í.

Colin Ryan

Mar is eol do gach mac máthair, toghadh Barack Obama mar Uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá le déanaí agus, cé go bhfuil clúdach déanta air níos faide anonn in eagrán na míosa seo, táimid anseo sa roinn teicneolaíochta i gcónaí sásta léim ar aon bandwagon atá ag dul thar bhráid, agus ní haon eisceacht é bandwagon an Uasail Obama.

So, Obama. Cad is féidir rá faoi? Bhuel, an príomhrud, is dócha, ná gurb é an chéad Uachtarán as 44* a thuigeann an t-idirlíon mar is ceart.

Tá buntáiste míchothrom aige thar leithéidí Washington agus Lincoln, cinnte, ach ná ligfimís  do sin baint uaidh.

Ní hamháin gur éirigh leis an feachtas polaitiúil is fearr riamh a reáchtáil leis an saineolas sin in úsáid aige, ach tá sé freisin mar chosantóir láidir ar an idirlíon neodrach, is é sin go bhfuil sé in éadan na bpleananna atá ag comhlachtaí telecom ‘lána scioptha’ a chruthú ar an idirlíon agus breis airgid a lorg uait más mian leat é a úsáid.

Féar plé do Bharack as ucht an tseasaimh sin, a deirimid anseo in oifigí nós*, agus ní díreach toisc go bhfuil gach seans go mbeimís fágtha sa lána mall sa chás sin… 

Taobh amuigh den idirlíon, ní fhéadfá labhairt faoi theic Obama gan trácht a dhéanamh ar a Blackberry.

Taibhsítear dúinn nach dtéann sé amach gan é, ach – agus seo an fíor-scéal anseo – ní bheidh cead aige é a úsáid anois gur Uachtarán é. Deirtear go n-athrófar é i gcomhair gléas Windows Mobile, atá “níos sábháilte”.

Agus sea, sin é an chéad uair riamh ar dúradh sin faoi aon táirge de chuid Microsoft. Bain taitneamh as Bill, ní tharlóidh sé arís go ceann tamall.

Ag déanamh neamhairde ar feadh soicind dá thaithí phearsanta, líne óna chéad óráid mar Uachtarán a sheas amach do lucht teicneolaíchta an Domhain ná gur dhúirt sé go raibh sé i gceist aige “to return science to its rightful place”, agus ní féidir ach gur rud maith é sin dóibh siúd ar aoibhinn leo teic.

Tá mórán ar gá a dhéanamh chun an sprioc fadradharcach sin a bhaint amach, áfach, agus is bóthar fada agus deacair a bheas ann.

Bheadh gá go mbeadh leathanbhanda ar fáil chuile áit sa tír, mar shampla. Breis infheistíochta in eolaíocht agus teicneolaíocht ag tríú leibhéal ag taisteáil chomh maith. Breis béime ar eolaíocht agus mata ar scoil. Ionrachas eolaíochta a athlonnú sa Teach Bán. Breis infheistíochta i dtaighde gaschealla. Infheistíocht i gcóras leictreonach chun an córas sláinte a eagrú. 

An deá-scéal atá ann ná gurb iad sin díreach na rudaí atá á gheallúint ag Obama.

Le bheith ionraic, tá mórán ar an liosta ag whitehouse.gov nach smaoineofá orthu fiú, ach déanann chuile ceann acu ciall.

Deir sé freisin go bhfuil sé chun “Chief Technology Officer” a fhostú, chun cúrsaí teicneolaíochta a reáchtáil sa tír. Ó tharla go bhfuil post dá leithéid i ngach mórchomhlacht ar Domhan, nach mór, déanann sé ciall go mbeadh a leithéid ag gach tír chomh maith, ach… ciall choiteann sa Teach Bán? B’fhéidir go mbeidh orainn dul i dtaithí air.

Díreach trua nach bhfuil an rud céanna ag tarlú anseo in Éirinn… 

Is féidir breis a léamh faoi phlean teicneolaíochta Obama ag whitehouse.gov

*Bhuel 43 i ndáiríre. Fágfaimid faoi roinn éigin eile insint daoibh cén fáth.

Diarmuid Ó Muirgheasa

Ar 20 Eanáir 2009, rinneadh stair.

Ar Chnoc an Chaipeatóil, Washington DC, ghlac Barack Hussein Obama mionn os comhair an Domhain le bheith ar 44ú Uachtarán na Stát Aontaithe. (Bhuel thiocfadh a rá gurb é an 43ú Uachtarán mar bhí Grover Cleveland sa Teach Bán faoi dhó, ar dtús in 1885 agus ansin 1893).

Ba lá é insealbhú Obama a chreid go leor, agus le fírinne a chreid mé féin, nach bhfeicfeadh siad choíche; fear gorm mar Uachtarán ar thír a streachail chomh fada le cearta sibhialta.

Thosaigh an bóthar fada chun an Tí Bháin dó fadó, nuair i mí Feabhra 2007, d’fhógair Obama go hoifigiúil go raibh sé le seasamh mar iarrthóir don pháirtí Daonlathach.

Ba chath fíochmhar é in éadan Hillary Clinton nach raibh gan chonspóid, ach d’éirigh leis an seanadóir as Illinois pobal SAM a spreagadh lena chuspóir, “Athrú”, “Dóchas”, agus dar ndóighe, a mhana cáiliúil, “Sea, Is féidir linn”.

Mheall sé na míllte chuig a chuid óráidí; tháinig aosta agus óg, geal agus gorm, leis an fear a thosaigh breis agus fiche bliain ó shin mar oibrí pobail a chluinstin.

D’éirigh leis an bua a bhreith taobh istigh dá pháirtí féin, ach anois bhí an dúshlán roimhe le croí an náisiúin a bhuachan.

Den chéad uair i mblianta d’éirigh Meiriceánaigh tógtha faoina gcuid polaitíochta arís agus fiú thacaigh réaltaí ar nós Bono agus Oprah Winfrey leis agus é i mbun feachtas.

San iomaíocht don phost mór, bhí John McCain, Poblachtánach ó Arizona.

Mar shaighdiúir agus príosúnach cogaidh a throid i Vítneam, cuireadh McCain i láthair mar laoch Meiriceánach, eilimint a bhí i gcónaí coitianta agus a thaitin le lucht vótála na mblianta a tharla thart – John F. Kennedy agus Dwight Eisenhower mar shampla – ach chaill sé vótálaithe mar gheall ar a dhearcadh ar an chogadh san Iaráic agus a rogha conspóideach don Leas-Uachtarántacht, Sarah Palin.

Mar sin chan amháin gur amharc muintir Mheiriceá ar Obama mar thús ré nua, ach d’amharc an Domhan ar fad air mar dhuine úr agus éagsúil ó cheannaireacht ‘Dubya’.

Sheas sé go dian in éadan an chogaidh ar an Afganastán agus an Iaráic, ag cur síos air mar chogadh “nár bunaíodh ar an réasún, ach ar an pholaitíocht ”.

Chuimhnigh sé ar an ghnáth-Mheiriceánach chomh maith áfach, ag gealladh go mbeadh cúram sláinte níos fearr do dhaoine bochta agus cothrom na féinne in ainneoin cine.

Is dócha go raibh sé fóirsteanach mar sin gurb é an lá roimh an insealbhú ná ‘Lá Martin Luther King’, nuair a dhéantar ceiliúradh gach bliain ar an laoch cearta sibhialta a maraíodh níos mó na 40 bliain ó shin. 

I measc na sluaite i láthair in DC ar an lá stairiúil bhí gníomhaithe cearta sibhialta eile a throid taobh King; is cinnte nach ndéanfar dearmad ar na pictiúir de Jesse Jackson ag caoineadh agus Obama ag seasamh chun tosaigh lena óráid a thabhairt.

Rinne Obama féin trácht ar an athrú ón am sin a chuaigh thart san óráid, ag rá go bhfuil geall “tugtha ag Dia” go mbeidh gach aon Mheiriceánach saor agus comhionann.

Mar sin, le fear gorm anois mar “an fear is cumhachtaí ar an domhan”,  an bhfuil brionglóid MLK fíoraithe?

Bhuel, b’fhéidir nach bhfuil go fóill, ach níl dabht ar bith ann go spreagfaidh bua Obama daoine eile chun gnímh.

Níl anseo ach an tús, agus is maith go bhfuil a fhios sin ag an Uachtarán úr. 

Tá an cúlú eacnamaíochta le héirí níos measa, a deir saineolaithe, agus le géarchéim sa Mheánoirthear beidh bliain ghnóthach ag Obama.

Beidh le feiceáil cén tionchar, maith nó olc, a bheas ag Obama ar an Domhan sa 4 bliain amach romhainn, ach cheana féin tá ord sínithe aige le Bá Ghuantanamo, an campa príosúin i gCúba, a dhúnadh.

Creidtear fosta go bhfuil sé ag bualadh le taoisigh an airm le tarraingt amach as an Iaráic a phlé; is cosúil gur mhaith leis críoch a chur le cúpla ord de chuid Bush óig chomh luath agus is féidir.

An féidir linn muinín bheith againn as? Dar liomsa ar a laghad, “Sea, is féidir linn”.

Obamáil tú féin!

Is iomaí rud sa chultúr coiteann ar spreag Obama iad agus tá cuid mhór acu le fáil ar líne.

Ón amhrán spraíúil ‘I’ve Got a Crush on Obama’ go dtí an cnag ‘There’s no-one as Irish as Barack Obama’ ó na deartháireacha Corrigan, is léir go bhfuil an tUachtarán tar éis dul i bhfeidhm go mór ar dhaoine ar fud an domhain.

Agus anois thig leat do phíosa spraoi féin bheith agat agus do rogha íomhá a chur i stíl phortráid íocónach an Uachtaráin úir.

Díreach tabhair cuairt ar obamiconme.pastemagazine.com, cuir do phictúir isteach agus déan tú féin a Obamáil!

Cillian de Búrca